Od początku XXI wieku matcha staje się coraz bardziej popularna wśród osób propagujących świadomy styl życia na całym świecie i zyskała reputację jednego z najbardziej odżywczych superfoods. Spotykamy ją wszędzie – w restauracjach, kawiarniach, sklepach, a proszek matcha dostępny jest także w Daily Spoon. Rozkoszujemy się nią, mieszając z mlekiem i cukrem, wodą gazowaną lub innymi składnikami. Innymi słowy, nie jest to już rodzaj herbaty przeznaczony wyłącznie dla świata ceremonii herbacianej. Jej rosnąca popularność sprawiła również, że stała się klasycznym smakiem, nadając intensywnie zielony kolor lodom i wypiekom. Wzrost popularności japońskich produktów spożywczych oraz rosnące zainteresowanie ich prozdrowotnymi właściwościami przyczyniły się do tego trendu.
Historia zielonej herbaty w Chinach sięga VIII wieku, a w XII wieku zyskała popularność metoda przygotowywania herbaty w formie proszku z parowanych i suszonych liści. Wtedy to buddyjski mnich Myōan Eisai odkrył tę wyjątkową odmianę herbaty i przywiózł ją do Japonii. Eisai zauważył, że picie tej herbaty poprawia jego sesje medytacji zen, ponieważ pojawia się stan spokojnej czujności. Dziś wiemy, że taki efekt wynika z interakcji kofeiny i L-teaniny zawartych w herbacie. Coraz szerzej doceniana za swoje właściwości, ta odmiana zielonej herbaty stała się podstawą skomplikowanej japońskiej sztuki ceremonii herbacianej, czyli „chado”.
Sensowny rytuał matcha
Picie herbaty nie tylko pomagało mnichom zen medytować, ale samo stało się narzędziem osiągania oświecenia. Ofiarowanie miseczki tego napoju Buddzie było codzienną praktyką w świątyniach. W XVI wieku powstała skromna forma ceremonii picia herbaty, która przetrwała do dziś, a jej piękno ukryte w prostocie budzi zachwyt także na Zachodzie. Był to odpowiedź na ozdobny i luksusowy styl, szczególnie ceniony przez japońską arystokrację. O radykalną prostotę między innymi zabiegał mnich Murata Shukō, który osiągnął oświecenie w chwili, gdy zrozumiał, że wieczna zasada Buddy objawia się w prostym geście napełniania miseczki gorącą wodą. Piękno ceremonii herbacianej wynika z harmonii, która powstaje między myślami gospodarza i gości. Duch herbaty wyraża się w czterech pojęciach: pokój, czystość, szacunek i harmonia. Odpowiednio przeprowadzona ceremonia uwalnia od trosk i ukazuje doskonałość natury oraz ludzkiego działania.
Pawilon herbaciany – skromny, niemal ascetyczny budynek o cienkich ścianach, płaskim dachu i pustych ścianach – stanowi jedynie tło dla starannej praktyki przygotowania napoju i dzielenia się nim przez gospodarza i gości. To celebracja ulotnego piękna przedmiotów i powściągliwych gestów, skupiona na subtelnym, zmysłowym doświadczeniu. Na przestrzeni wieków „chado” rozprzestrzeniło się po całej Japonii, trafiając nie tylko do dworu i klasy samurajów, ale także do wszystkich warstw społecznych. W długiej historii powstało wiele szkół ceremonii herbacianej, które działają do dziś.
Dziś ceremonia picia herbaty jest okazją do spotkań, wymiany intelektualnej, pogłębiania erudycji oraz wyrazem troski i kontynuacji tradycji. „Ci, którzy nie potrafią dostrzec wielkości w małych rzeczach, mają skłonność nie zauważać małości w wielkich rzeczach” – napisał w eseju „Księga herbaty” Okakura Kakuzō, jeden z pierwszych Japończyków, który na początku XX wieku propagował tradycyjną sztukę, rzemiosło i techniki artystyczne. W dosłownym tłumaczeniu nazwa herbaty oznacza „herbatę w proszku”. Najwyższej jakości herbata uprawiana jest dziś w Japonii, gdzie pojawiła się około 1000 lat temu jako kluczowy element ceremonii herbacianej. To właśnie takie proszki matcha oferujemy w Daily Spoon – najwyższej jakości, produkowane w Japonii. Dziś stanowią one nieodłączny element japońskiej kultury kulinarnej – zarówno w gorących, jak i zimnych napojach oraz w różnego rodzaju wypiekach.
Przygotowanie herbaty nie jest skomplikowane, nie wymaga wiele czasu ani specjalnych umiejętności. To drobny proszek, który należy wymieszać z wodą. Tradycyjny sposób przygotowania pochodzi z japońskiej ceremonii parzenia herbaty (chanoyu). Do przygotowania napoju potrzebna jest miseczka (chawan), bambusowa trzepaczka (chasen) oraz bambusowa łyżeczka (chashaku). Do miseczki wsyp dwa bambusowe miarki proszku, zalej 100 ml gorącej wody (80 °C) i energicznie mieszaj trzepaczką, aż powstanie gęsta, zielona piana.
Za prozdrowotne właściwości zielonej herbaty odpowiada przede wszystkim zawartość dwóch polifenoli – L-teaniny i katechiny EGCG. O nich opowiemy więcej w dalszej części.
L-teanina
Relaksacja i lepszy nastrój
L-teanina to aminokwas występujący w herbacie i grzybach. Aminokwasy są związkami chemicznymi, które stanowią budulec organizmu człowieka, ponieważ z ich udziałem powstają białka niezbędne do produkcji insuliny, adrenaliny oraz neuroprzekaźników. Wspierają również regenerację komórek i pomagają w budowie masy mięśniowej. Jak wykazało wiele badań przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych i Australii, teanina w połączeniu z kofeiną – obie występują w matchy – pozytywnie wpływa na funkcje poznawcze, koncentrację i nastrój. L-teanina częściowo łagodzi pobudzające działanie kofeiny oraz obniża ciśnienie krwi. Dzięki temu, co potwierdziły badania Uniwersytetu w Newcastle, po wypiciu filiżanki herbaty czujemy się nie tylko bardziej energiczni, ale również mniej nerwowi.
Koncentracja i skrócony czas reakcji
Dwie składniki – kofeina i L-teanina, obecne w herbacie w idealnych proporcjach – pozytywnie wpływają na naszą aktywność poznawczą. W 2017 roku holenderscy naukowcy badali, jak spożycie tej herbaty oraz produktów ją zawierających wpływa na funkcje poznawcze. Każdy uczestnik miał przyjąć jeden z czterech testowanych produktów: czystą herbatę, baton z tą herbatą (4 g proszku herbacianego w jednym produkcie), placebo herbaty lub placebo batonika. Następnie uczestnicy wykonali zestaw testów poznawczych, mających na celu ocenę uwagi, zdolności przetwarzania informacji, pamięci roboczej oraz pamięci epizodycznej, czyli zdolności do przypominania sobie unikalnych wydarzeń. Wyniki badania wykazały, że spożycie herbaty poprawiło podstawowe zdolności uwagi oraz szybkość psychomotoryczną w reakcji na bodźce.
Katechiny
Katechiny należą do grupy polifenoli. Najsilniejszy z nich, występujący w matchy, to EGCG. Katechiny znajdują się w wielu produktach spożywczych: w roślinach, owocach (np. w jabłkach, jagodach, agreście, nasionach winogron, kiwi, truskawkach), w czerwonym winie, piwie, likierze kakaowym, czekoladzie, kakao, zielonej herbacie, jednak matcha jest najbogatszym ich źródłem. Katechiny zwalczają bakterie, grzyby i wirusy. W związku z tym wzmacniają układ odpornościowy. Usuwają również z organizmu metale ciężkie i spowalniają procesy starzenia. Katechiny i polifenole herbaty są skutecznymi eliminatorami reaktywnych form tlenu. Wyniki najnowszych badań wskazują na związek między regularnym spożywaniem zielonej herbaty a spowolnieniem wzrostu nowotworów.
Antyoksydanty, hamujące procesy starzenia
Działając jako silne antyoksydanty, katechiny neutralizują reaktywne formy tlenu, w tym wolne rodniki i nadtlenki. Dlatego zielona herbata ma działanie superoksydacyjne, które neutralizuje nieprawidłową aktywność reaktywnych form tlenu. Stężenie reaktywnych form tlenu w komórkach jest regulowane przez antyoksydanty. Nierównowaga między oksydantami a antyoksydantami prowadzi do stresu oksydacyjnego, który może powodować uszkodzenia komórek lub ich śmierć. Wysoki poziom stresu oksydacyjnego, szkodliwy dla tkanek, może prawdopodobnie prowadzić do chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Parkinsona czy choroba Alzheimera.
Hamowanie procesów wzrostu nowotworów
Udowodniono, że katechiny zielonej herbaty skutecznie hamują wzrost nowotworów. Jedno z badań wykazało, że uzupełnienie diety o 600 mg katechin zielonej herbaty dziennie zmniejsza wzrost raka prostaty. Badania wskazują również, że katechiny zmieniają metabolizm komórek nowotworowych, ponieważ hamują aktywację enzymu odpowiedzialnego za wzrost i aktywność nowotworu. Według badaczy zrozumienie mechanizmu działania tej antynowotworowej właściwości zielonej herbaty może otworzyć drogę do zupełnie innowacyjnego leczenia raka. Zespół naukowców z Uniwersytetu Stanowego Pensylwanii ustalił, że katechina EGCG z zielonej herbaty czasami wywołuje stres oksydacyjny w komórkach raka jamy ustnej, ale jednocześnie ma działanie antyoksydacyjne w komórkach prawidłowych.
Walka z chorobami serca i układu krążenia
Katechiny EGCG mogą być również korzystne dla serca i układu krążenia. Badania wykazują, że regularne picie zielonej herbaty (czyli kilka filiżanek dziennie) zmniejsza ryzyko zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych. Im więcej herbaty spożywa się, tym mniejsze ryzyko zgonu, szczególnie wśród kobiet. Udowodniono, że zielona herbata jest silnym środkiem zmniejszającym ryzyko udaru. Katechiny wykazują m.in. działanie przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe. Trzynastoletnie badania z udziałem ponad 80 000 Japończyków wykazały, że osoby spożywające codziennie od jednego do czterech filiżanek zielonej herbaty mają o 20% niższe ryzyko udaru w porównaniu z osobami, które w ogóle nie piją zielonej herbaty. „Regularne spożywanie zielonej herbaty poprawia funkcje układu krążenia, ponieważ chroni przed powstawaniem skrzepów” – mówi główny autor publikacji Yoshihiro Kokubo. Podejrzewa on, że katechiny odgrywają rzeczywiście istotną rolę w zapobieganiu udarowi i innym chorobom sercowo-naczyniowym.
